ผู้หญิงคนนี้ปกครองเชียงใหม่นานสิบสี่ปี ชื่ออยู่บนจารึกหิน มีตราประจำพระองค์เป็นของตัวเอง

ผู้หญิงคนนี้ปกครองเชียงใหม่นานสิบสี่ปี มีชื่ออยู่บนจารึกหิน มีตราประจำพระองค์เป็นของตัวเอง แต่ไม่มีใครรู้เลยว่าพระนางเป็นลูกของใคร

ไม่รู้จริง ๆ ค่ะ พระนางวิสุทธิเทวี ในจารึกออกพระนามว่า สมเด็จเจ้าราชวิศุทธ เอกสารบอกแค่ช่วงที่ครองเมือง ก่อนหน้านั้นว่างเปล่า

ตอนนั้นเชียงใหม่อยู่ใต้อำนาจหงสาวดีมาหกปีแล้วค่ะ กษัตริย์องค์ก่อนถูกถอดเพราะไม่ส่งทัพไปช่วยตามคำสั่ง พระเจ้าบุเรงนองจึงตั้งเจ้านายเชื้อสายมังรายขึ้นแทน

นักวิชาการเสนอเหตุผลหนึ่งไว้ว่า เพราะพระนางชราแล้ว โอกาสคิดแข็งเมืองมีน้อย ตั้งไว้แล้วบ้านเมืองจะสงบ

แต่พระนางไม่ได้เป็นเพียงชื่อบนบัลลังก์ค่ะ ตลอดสิบสี่ปีมีการส่งกองทัพเชียงใหม่ไปร่วมศึกตามนโยบายหงสาวดี ทั้งคราวศึกอยุธยาและคราวไปล้านช้าง

มองอีกมุมคือประคองบ้านเมืองให้อยู่รอดค่ะ และขุนนางพม่าที่มาประจำเชียงใหม่ก็ให้เกียรติพระนางจริง มีจารึกออกพระนามว่า สมเด็จพระมหาเทวีเจ้าตนเป็นเหง้าในนพบุรี

นักอ่านจารึกสันนิษฐานว่าแปลว่าต้นเชื้อสาย คือชี้ว่าพระนางสืบสายพญามังราย เป็นหลักฐานเดียวที่ใกล้คำตอบที่สุด

มีสามทางค่ะ ทางแรกว่าพระนางคือเจ้าหญิงชื่อพระตนคำ แต่ผู้เสนอเปลี่ยนความเห็นเองภายหลัง ทางที่สองว่าเป็นพระราชชนนีของกษัตริย์องค์ก่อน ทางที่สามว่าเป็นเจ้าหญิงจากเมืองนายที่ถูกส่งมาเป็นพระชายา

มีค่ะ เดิมเชื่อกันว่าพระนางเป็นพระราชชนนีของเจ้าเมืองคนถัดไป แต่เอกสารพม่าระบุว่าพระมารดาของเจ้าเมืองคนนั้นสิ้นพระชนม์ก่อนพระนางขึ้นครองเมืองหนึ่งปี ข้อนี้จึงตกไป

ถึงวันนี้ค่ะ และปีสองหนึ่งสองหนึ่ง พระนางพิราลัย ราชวงศ์มังรายที่เริ่มจากพญามังรายเมื่อปีหนึ่งแปดสามห้า ผ่านมาสิบเจ็ดรัชกาล ก็จบลงตรงนั้นพอดี

สิ่งที่เหลือถึงเราคือตราครั่งดวงหนึ่ง ด้านหน้าเป็นรูปดอกบัว ด้านหลังจารพระนามด้วยอักษรฝักขาม กับจารึกอีกไม่กี่บรรทัด เท่านั้นจริง ๆ